De Koninklijke Bibliotheek biedt met de dataset Watermarks in Incunabula printed in the Low Countries (WILC) toegang tot  ruim 16.000 watermerken uit boeken die gedrukt zijn tussen 1450 en 1501 (zgn. incunabelen) in de Lage Landen, het huidige Nederland en België.

De watermerken zijn afkomstig uit 14.300 exemplaren van de 2.229 incunabel-edities die wereldwijd bewaard zijn gebleven (sommige zijn in meer dan één exemplaar overgeleverd). Er komen watermerken in voor uit boeken die zich nu verspreid over de hele wereld bevinden in bibliotheken, archieven en musea.

De KB doet dit als open (cultuur)data: voor de metadata geldt een CC0-licentie, voor de individuele objecten (afbeeldingen van watermerken) geldt ook een CC0-licentie.

De website waarop dit materiaal doorzocht kan worden is http://watermark.kb.nl.  Hier is ook meer hulp en achtergrondinformatie over het materiaal te vinden.

Over de set

Watermerken zijn bij de fabricage aangebracht in het papier waarop later de boeken gedrukt werden. Papier werd handmatig geschept met een zeef waarop een watermerk aangebracht werd als een soort fabriekslogo. Op de plaats van het watermerk en de lijnen van de zeef is het papier iets dunner. Aan de hand van de watermerken kan men vaststellen waar en wanneer het papier geproduceerd is omdat iedere regio en/of papiermolen zijn eigen voorstellingen gebruikte en de watermerken steeds veranderden. Sommige watermerken komen erg vaak voor. Daarom zijn veel details toegevoegd zodat met secundaire kenmerken (bijvoorbeeld kettinglijnen, density) een onderscheid te maken is tussen watermerken die sterk op elkaar lijken.

Watermerken worden zichtbaar door het papier tegen het licht te houden. Er kan een afbeelding van gemaakt worden door het reliëf dat in het papier zit zichtbaar te maken met een wrijfsel (zoals je vroeger een afbeelding van een cent maakte), door radiografieën of foto’s. In WILC komen vooral wrijfsels (11.739) en radiografieën (4.323) voor.

Watermerken worden gebruikt om anonieme objecten op papier thuis te brengen. Door het watermerk te vergelijken met objecten waarvan wel een datum of herkomst bekend is, kan een object gedateerd worden of – in samenhang met andere technieken – een productieplaats vastgesteld worden. Zo konden ruim 3.400 watermerken uit de 1200 ongedateerde boeken gedateerd worden. Niet alleen boeken maar ook vijftiende-eeuwse prenten kunnen hiermee nader gespecificeerd worden.

Bestanden

Voor de watermerken in de WILC-set zijn de volgende bestanden beschikbaar:

• een afbeelding van het watermerk (JPG), meestal rond de 400×600 pixels (exacte afmetingen variëren van scan tot scan);
• beschrijvende metadata (Dublin Core in XML) met daarin persistente links naar bovengenoemde afbeeldingen.

De metadata in de set kan via OAI-PMH geharvest en via SRU doorzocht worden.

Lees meer over deze dataset op het datablog van de Koninklijke Bibliotheek.

De Koninklijke Bibliotheek biedt met de datasets  Middeleeuwse Verluchte Handschriften (MVH) toegang tot  ruim 11.000 handgemaakte afbeeldingen (zgn. verluchtingen) uit  400 middeleeuwse handschriften tot ca. 1550.

De KB doet dit als open (cultuur)data: voor de metadata geldt een CC0-licentie, voor de individuele objecten (plaatjes) geldt gezien hun ouderdom een Public Domain Mark.

De content is afkomstig uit de Koninklijke Bibliotheek (8.376 afbeeldingen in 330 manuscripten) en Museum Meermanno-Westreenianum (2.765 afbeeldingen in 70 manuscripten) in Den Haag.

De website waarop dit materiaal doorzocht kan worden is http://manuscripts.kb.nl/  Hier is ook meer hulp en achtergrondinformatie over het materiaal te vinden; daar wordt bv. uitgelegd waar de hieronder genoemde setnamen ‘BYVANCK’ en ‘ByvanckB’ vandaag komen.

Over de sets

De Middeleeuwse Verluchte Handschriften zijn onderverdeeld in twee datasets

• De set BYVANCK beschrijft elk van de 400 manuscripten als geheel. Voor elk handschrift zijn gegevens zoals vervaardiger, materiaal, taal, plaats van oorsprong, aantal folia/bladzijden, fysieke afmetingen en jaartal vastgelegd; het soort informatie dat je op deze pagina aantreft.
  Deze set  bevat (beschrijvende metadata van) veel getijden- en gebedenboeken, die gewoonlijk geïllustreerd zijn met voorstellingen uit het leven van Maria en Christus. Christelijke thematiek is verder te vinden in verschillende Historiebijbels en in liturgische handschriften. Onder de overige verluchte handschriften nemen wereldgeschiedenissen, encyclopedieën en literaire werken een belangrijke plaats in.
  Deze set vertegenwoordigd  15% van alle verluchte handschriften die momenteel in Nederland bewaard worden. Beschrijvingen van het KB-deel van deze set tref je hier aan.
• De set  ByvanckB beschrijft elk van de 11.141 afbeeldingen in deze 400 manuscripten. De beschrijving wat er op de afbeelding te zien is, de grootte van de afbeelding, het soort verluchting, de vervaardiger, afgebeelde onderwerpen (volgens de Iconclass-indeling) etc.; dus het soort informatie dat je bij deze afbeeldingen ziet. De metadata bevat tevens persistente URLs naar de gedigitaliseerde afbeeldingen.
  Het totaal aantal voorstellingen in deze set bedraagt 11.141, die de vele vormen kunnen hebben, zoals geschilderde miniaturen, tekeningen, gehistorieerde initialen of margescènes, en die alle mogelijke onderwerpen beslaan.

De twee sets zijn onderling gelinkt: voor elk manuscript zijn de bijbehorende verluchtingen te vinden en voor elke verluchting is het bijbehorende manuscript te vinden.

De sets bevatten vele verluchtingen uit welbekende klassiekers uit de Nederlandse literatuurgeschiedenis, bijvoorbeeld

• Verluchtingen uit Der Naturen Bloeme door Jacob van Maerlant
• Verluchtingen uit de Rijmbijbel door Jacob van Maerlant
• Verluchtingen uit de Beatrijs

Bestanden

Voor elk van de 400  handschriften in de BYVANCK- set zijn de volgende bestanden gemaakt.

• Beschrijvende metadata

Voor de verluchtingen in de ByvanckB-set zijn de volgende bestanden gemaakt.

• Een scan van 750 pixels breed
• Een thumbnail van 125 pixels breed
• Een foto van de hele manuscriptpagina waarin de verluchting is opgenomen. Niet voor alle verluchtingen beschikbaar.
• Beschrijvende metadata met daarin persistente links naar bovengenoemde 3 bestanden
• Een hi-res scan van circa 2000×3000 pixels, offline opgeslagen

De metadata in de sets kan via OAI-PMH geharvest en via SRU doorzocht worden.

Lees meer over deze datasets op het datablog van de Koninklijke Bibliotheek.

Naam van de app: Naar Toen

Beschrijving app: Met de gratis app ‘naar toen’ reis je naar het verleden. Ontdek en beleef de Nederlandse geschiedenis. Met je smartphone of tablet reis je terug in de tijd. Hoe zag een huis of plek er vroeger uit? Boeiende gebeurtenissen uit het verleden raken uit de vergetelheid. Markante personen treden voor het voetlicht. Je smartphone is een tijdmachine. Je kunt naar binnen gluren. De app bevat historisch beeld (schilderijen, prenten, foto’s), video en geluid. De reis terug naar toen loopt indien mogelijk via het netwerk van fietsknooppunten. De app bevat diverse routes. Tot op heden is het er een, ‘Vorstelijk en adellijk leven’ over de bewoners van Den Haag en hun buitenplaatsen. Diverse andere routes zijn in ontwikkeling waaronder ‘Naar Zee!’ De routes zijn zo mogelijk gekoppeld aan musea om mensen te verleiden tot verdieping. Steeds zijn ze gekoppeld aan een (historisch) thema. Ook in de app zit verdiepende informatie. Je kan de informatie ter plekke bekijken maar zeker ook thuis of op een wifi-punt. De kaart (google maps) biedt een overzicht van de route en via GPS waar je je bevindt. Object Informatie per plek. Scrol naar beneden voor algemene informatie over het gebouw of de plek, de introductietekst en een vervolg daarop. Afhankelijk van de plek wordt meer informatie aangeboden. Een Engelse vertaling bevindt zich onder de Nederlandse tekst (in de toekomst komt er een aparte engelse/meertalige versie). Per object is er algemene info met afbeeldingen. Ook worden op bepaalde plekken andere modaliteiten aangeboden als tijdmachine (geschiedenis in beeld met bijschrift per plek), gluren (in een object, onder de grond, etc. om iets te zien wat anders niet zichtbaar is) geluid en video. We werken aan een uitbreiding ervan. Scrol vanaf de introductiefoto naar rechts of links en klik.

Gebruikte datasets: EYE Film Instituut Nederland, Koninklijke Bibliotheek Nationaal Archief – De fotocollectie van persbureau Anefo, Regionaal Archief Leiden – Beeldbank, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed – Beeldbank Rijksmonumenten, Rijksmuseum

Namen van de ontwikkelaars: Willem van der Ham en Arthur Meyer (Inhoud, ontwerp en vorm) en Mobzili (technische uitvoering)

URL van de app: https://itunes.apple.com/nl/app/naar-toen/id552890202?mt=8 | https://play.google.com/store/apps/details?id=com.mobzili.naartoen

De Koninklijke Bibliotheek en de Tweede Kamer bieden met de dataset Staten-Generaal Digitaal (SGD) toegang tot alle gedigitaliseerde Handelingen van het zittingsjaar 1814/15 tot 1 januari 1995.

De set bevat 180 jaar politiek & maatschappelijk debat, bewindslieden, politieke taal, Rijksbegrotingen, Troonredes, wetten en regeringsverklaringen. De inhoud is als volgt:

1. Handelingen (of Kamerverslagen) : de woordelijke verslagen van alles wat er in de vergaderingen van de Eerste Kamer, de Tweede Kamer en de Verenigde Vergadering is besproken. De Troonredes zijn hier bv. in opgenomen.
2. Kamerstukken (of Bijlagen) : de schriftelijk uitgewisselde stukken tussen de Regering en het Parlement.  De Rijksbegrotingen zijn hier bv. in opgenomen.
3. Aanhangsels (of Kamervragen) :  de schriftelijke vragen van Kamerleden van de Eerste of Tweede Kamer en de bijbehorende antwoorden van de minister of staatssecretaris.
4. Registers : de Handelingen, Kamerstukken en Aanhangsels zijn over een groot aantal jaargangen voorzien van registers op zaken en persoonsnamen.

Daarnaast zijn apart beschikbaar:

•  Kaarten (1112 stuks): Vanaf het zittingsjaar 1863/64 is kaartmateriaal toegevoegd.  Ze zijn voorzien van precieze geografische informatie (lengte en breedte)
• Lemma’s uit de persoons- en zaakregisters.
• Volgorde van sprekers in de Kamerverslagen

De website waarop dit materiaal doorzocht kan worden is www.statengeneraaldigitaal.nl. Hier is ook meer hulp en achtergrondinformatie over het materiaal te vinden.

De KB biedt SGD aan als open cultuurdata: voor de zowel de metadata als de objecten geldt een een CC0-licentie. De metadata in de set kan via OAI-PMH geharvest en via SRU doorzocht worden.

Lees meer over deze dataset op het datablog van de Koninklijke Bibliotheek.

De Koninklijke Bibliotheek biedt met de dataset Early Dutch Books Online (EDBO) toegang tot meer dan twee miljoen bladzijden uit in Nederland gedrukte boeken uit de periode 1781-1800.

De set bestaat uit 11.240 full-text boeken (9.710 titels). Hij bevat beroemde werken uit de Nederlandse geschiedenis, zoals de briefroman Sara Burgerhart van Betje Wolff en Aagje Deken, de verhandeling over de elektriseermachine van Deiman en het verslag van de veldtochten van generaal Pichegru.
Naast veel theologie en politiek, zijn er ook boeken over planten, dieren, kookboeken, mode, atlassen, almanakken en populair drukwerk, zoals griezelromans, toneelstukken, liedbundels, erotische romans, politieke teksten en wetenschappelijke verhandelingen, te vinden in EDBO.

De set  bestaat uit scans van de gedrukte pagina’s voorzien van OCR en woordcoördinaten;  de OCR is nog voor verbetering vatbaar. Van elk boek is ook een doorzoekbare PDF gemaakt. Er is zowel beschrijvende als structurele metadata beschikbaar. 2.465 titels bevatten één of meerdere afbeeldingen. Een complete titellijst is te vinden via www.earlydutchbooksonline.nl (zoek: titel ‘*’) en via deze link

De set is gemaakt in een samenwerkingsproject tussen de  Koninklijke Bibliotheek en de bibliotheken van de Universiteit van Amsterdam en de Universiteit Leiden. Ieder van deze bibliotheken bezit ongeveer 1/3 van de gedrukte werken op basis waarvan de set gemaakt is.

De website waarop dit materiaal doorzocht kan worden is www.earlydutchbooksonline.nl. Hier is ook meer hulp en achtergrondinformatie over het materiaal te vinden.

De KB biedt EDBO aan als open cultuurdata: voor de metadata geldt een een CC0-licentie;  individuele full-text items en niet-substantiële delen van deze set zijn te gebruiken onder een Public Domain Mark. De dataset als geheel (of substantiële delen ervan) mag ook voor commerciële doelen worden hergebruikt, met uitzondering van de Leidse deelcollectie, want die mag alleen niet-commercieel worden ingezet.  De metadata in de set kan via OAI-PMH geharvest en via SRU doorzocht worden.

Lees meer over deze dataset op het datablog van de Koninklijke Bibliotheek.